स्वयंसेवी संस्थांमधील व्यवसायनिष्ठ दृष्टिकोन: समारोप


आजचा हा लेख या मालिकेचा समारोपाचा लेख आहे. खरतर व्यवसायनिष्ठता ही काही वाचनाचा वा भाषणाचा विषय नाही. ती अंगी बाणवावी लागते. त्यासाठी ठरवून प्रयत्न करावे लागतात. केवळ आर्थिक व्यवहार प्रमाणिक असला म्हणजे सर्वकाही आलबेल आहे असा बरेचदा लोकांचा गैरसमज असतो. परंतु व्यवसायनिष्ठता आणण्यासाठी केवळ इतके पुरेसे नाही. स्वयंसेवी संस्थाच्या व्यवसायनिष्ठते विषयात विचार करतांना आपण या लेखमालिकेत १) प्रशासकीय बाबींची पूर्तता २) आर्थिक नियोजन ३) संस्थांत्मक व ४) व्यक्तिगत पातळीवरील व्यवहार या मुद्यांचा विचार केला. या सर्व बाबी एकाच वेळी संस्थेमध्ये लागू होतील असे नाही, पण अशा प्रकारच्या रचना करण्याचा प्रयत्न केल्यास कालांतराने या सर्व बाबी अमलात येऊ शकतील.

स्वयंसेवी संस्थांमधील व्यवसायनिष्ठ दृष्टीकोन: व्यक्ति व्यवहार (भाग ५)

मागील भागात आपण संस्थात्मक पातळीवर व्यवसायनिष्ठता आणण्यासाठी सामुहिकरित्या करावयाच्या प्रयत्नांविषयी बघितले. हे प्रयत्न अधिक परिणामकारक करावयाचे असल्यास संस्था चालविण्याच्या मन:स्थितीत असलेल्या कार्यकर्ता व कर्मचार्‍याने व्यक्तिगत स्तरावर काही प्रयत्न करणे गरजेचे आहे. Think Globally, Act locally, Respond individually.या सुप्रसिद्ध वचनाप्रमाणे संस्थात्मक व्यवसायनिष्ठतेच्या विषयी ज्यावेळी आपण विचार करतो त्यावेळी संस्थेच्या कामातील व्यक्तिगत साधनसूचिते विषयी सजग राहणे आवश्यक असते.

स्वयंसेवी संस्थांमधील व्यवसायनिष्ठ दृष्टीकोन: संस्था जीवन (भाग ४)


संस्था चालविताना अनेक वेळा कायद्याने घालून दिलेल्या चौकटीमुळे काही प्रशासकीय बाबी, आर्थिक नियोजनाचे विषय पूर्ण करुनही संस्थाजीवन चांगले चालल्याचे दिसत नाही. सर्व प्रकारची तांत्रिकता पूर्ण झाल्यावरही संस्थेच्या इप्सितांपैकी अनेक उद्दिष्टं अपूर्ण राहिलेली दिसतात. याचा थोडा खोलात जाउन विचार केल्यास असे लक्षात येते की, कागदपत्रांची पूर्तता ही शासकीय यत्रंणेने केलेल्या नियमांचे पालन करण्यासाठी उपयोगी आहे. परंतु संस्था यशस्वीरित्या चालवण्यासाठी आवश्यक आहे ते म्हणजे संस्थेच्या उद्दिष्टांविषयी,  तिच्या कामाच्या पद्धतींविषयी व ज्या कार्यकर्त्यांच्या बळावर काम उभे राहणार आहे, त्यांच्या कामाविषयीच्या समजुती वाढवण्यासाठी करावयाचे प्रयत्न.

स्वयंसेवी संस्थांमधील व्यवसायनिष्ठ दृष्टीकोन: आर्थिक नियोजन

मागील लेखात आपण संस्थेच्या कामात व्यवसायनिष्ठता आणण्यासाठी आवश्यक अशा प्रशासकीय बाबींच्या संदर्भातील माहिती जाणून घेतली. बहुतांश संस्थांमध्ये प्रशासकीय पुर्ततेसंदर्भातील मुद्द्यांचा ब‍र्यापैकी विचार केला जातो. किंबहुना कायदेशीर अडचणी येऊ नयेत म्हणून नाईलाजाने का होईना ते करणे क्रमप्राप्त ठरते. परंतु आर्थिक विषयातील पूर्ततेत मात्र सर्रास दिरंगाई केलेली आढळते. याचा अर्थ असा नव्हे की यामागे केवळ काही गैरव्यवहार करण्याचा उद्देश्य असतो. परंतु हिशोब वेळच्यावेळी व पद्धतशीरपणे न लिहिल्यास उदभवणार्‍या कायदेशीर अडचणींपेक्षाही, त्यामुळे संस्थेच्या कामाकडे बघण्याचा लोकांचा दृष्टीकोन नकारात्मक होण्याचा धोका अधिक असतो.

स्वयंसेवी संस्थांमधील व्यवसायनिष्ठ दृष्टिकोन: प्रशासकीय पुर्तता


मागील लेखात आपण संस्थात्मक पातळीवरील व्यवसायनिष्ठतेचा विचार करण्याची पार्श्वभूमी बघितली. कोणत्याही संस्थेला व्यवसायनिष्ठतेच्या कसोटीवर पारखून पहायचे असल्यास प्रामुख्याने पूढील चार बाबींचा विचार करणे गरजेचे ठरते, १)प्रशासकीय बाबींची पूर्तता २)आर्थिक नियोजन ३) संस्थांत्मक व ४)व्यक्तिगत पातळीवरील दैनंदिन कामातील विधिनिषेध. या चारही विषयांतील महत्त्वाच्या बाबींची थोडी तपशीलात जाऊन चर्चा करुया. आजच्या भागात व्यवसायनिष्ठतेच्या दृष्टीने स्वयंसेवी संस्थेस कोणत्या प्रशासकीय बाबींची पूर्तता करणे आवश्यक आहे हे पाहुया.